ΚΥΚΛΙΚΕΣ ΣΒΟΥΡΕΣ ΣΕ ΣΠΕΙΡΟΕΙΔΗ ΤΡΟΧΙΑ ΠΟΥ ΑΥΞΟΜΕΙΩΝΕΤΑΙ.
Μόλις επέστρεψα από συνάντηση με φίλους και γνωστούς, καμιά δεκαριά στο σύνολο. Φυσικά η συζήτηση οδήγησε από νωρίς στην "κατάσταση" και η μπάλα πήρε Αρχαία Ελλάδα, Χριστιανισμό, τουρκοκρατία, Όθωνα. Δέκα άνθρωποι μικρομεσαίας τάξης με τουλάχιστον 5 διαφορετικές απόψεις. Προφανώς η Ελλάδα, σε αυτή την περίοδο οικονομικής κρίσης, περνάει και τη μεγαλύτερη κρίση ταυτότητος στην ιστορία της.
Αρχαιολατρία και χριστιανισμός με οθωμανική νοοτροπία και δυτικό καταναλωτισμό και προσανατολισμό. Σχήμα οξύμωρο από τη μία. Από την άλλη, η συλλογική συνείδηση του Έλληνα είναι φυσικό, λόγω καταστάσεων και εμπειριών, να είναι ένα συνονθύλευμα. Δεν είναι ο Τομ Σόγιερ, δεν είναι ο Βασιλάκης Καΐλας...
Έστω ότι ο Έλλην ως μονάδα γεννήθηκε αριστοκράτης (βλ. αρχαιότητα) από εξαίρετους για την εποχή γονείς και άρτια πρώτη εκπαίδευση. Στην κρίσιμη προεφηβική του ηλικία όμως (η ηλικιακή αντιστοιχία είναι πλασματική και χάριν παραδείγματος) εισβάλλουν οι κατακτητές στη χώρα του (βλ. Χριστιανισμός), τον παίρνουν από τους γονείς του και αφορίζουν την άριστη καταγωγή του (βλ. γκρέμισμα αρχαίων ναών και εξάλειψη της αρχαίας ελληνικής ταυτότητος)*. Ο νέος σιγά- σιγά χάνει τις παιδικές του μνήμες. Περνάει τα παιδικά του χρόνια μαθαίνοντας ότι τώρα είναι πιστός, μέλος της νέας υπερδύναμης με ιερή υπόσταση. Ολίγον σύνδρομο της Στοκχόλμης κιόλας.
Στη συνέχεια, η Θεία αυτοκρατορία στην οποία μεγάλωσε καταπατάται από τον μεγάλο κακό εχθρό (βλ. τουρκοκρατία) και βιώνει την πιο καταπιεσμένη εφηβεία. Ο νέος στερείται μόρφωσης και ταυτότητος για δεύτερη φορά. Με αχρηστευμένη ψυχολογία αδυνατεί να διεκδικήσει πλήρως την ατομική του ελευθερία. Φυσικά και δικαιολογημένα αποκτά και άλλα, νέα χούγια. Αρχίζει και τους ναργιλέδες στα κελιά και τη μαστούρα ναουμ. Τι να κάνεις?
Ξαφνικά μια μέρα, καταφέρνει να ανοίξει την πόρτα του κελιού (με βοήθεια από ξένα χέρια). Βγαίνοντας βλέπει τους ελευθερωτές του να φοράνε φράκο ενώ αυτός φοράει την ίδια λερωμένη φουστανέλα. Τον καλούν στους χορούς και τα πάρτυ και δεν ξέρει ούτε να χορέψει τη νέα μουσική, ούτε ρούχα έχει. ¨Άντε να βγάλεις γκόμενα έτσι, σαν τον Σαρλό με την κουμπούρα. Ο Κυρ Πατρίδας κάθεται στη γωνιά και βαράει μπαρουτιές στον αέρα μόνος του.
Ένας ξεριζωμένος , ευνουχισμένος, πατόκορφα βιασμένος, ξεπεσμένος αριστοκράτης με μεγάλη ιστορία. Πρώην φυλακισμένος, χωρίς παιδεία, αποφασισμένος με τον ένα η τον άλλο τρόπο να σταθεί, σε μία "χώρα" ξένη που βρίσκεται ήδη στο μέλλον. Τα πάνδεινα έχει περάσει, ξυπόλυτος λίγο έξω από τις μεγαλουπόλεις και είναι μόλις 30.
Περνάει νέους πολέμους, κακουχίες, πείνα, θέλει πια να ησυχάσει... Σιγά σιγά πως γίνεται και δουλεύοντας το χωράφι του, τσούκου τσούκου μετακομίζει από την παράγκα στο σπιτάκι, παίρνει γραμμάτια, ηλεκτρικές συσκευές από τας Ευρώπας, αμαξάκι. Έρχεται στην πόλη, βγάζει και κάνα βρώμικο χρήμα στη ζούλα, όλο φτιάχνει-φτιάχνει, γλύφει, δουλεύει για να προχωράει και να μην σκέφτεται τα παλιά. Οι κινήσεις επιβίωσης, βεβαίως, πολλές φορές αφήνουν κουσούρια.
Έτσι, πρόσφατα, ήρθε και το midlife crisis... Με τις νεαρές αεροσυνοδούς, τις BMW, το Αμέρικα, τα δάνεια, τα μπουζούκια, τις τρελίτσες, τα μεγάλα μεγάλα λάθη... Ε ε και θα χαλάσουμε και κάτι παραπάνω γιατί, ωχ, αμάν βρε αδερφέ πια! Δε βαριέσαι, ο Θεός είναι μεγάλος, κι εγώ ο απόγονος του Μεγαλέξαντρου....!
Αλλά, στον πραγματικό πλανήτη, έξω από το κεφάλι μας, μία είναι η αρχή που ισχύει πάντα από το σημείο 0. Στη φύση νικάει πάντα ο πιο δυνατός. Η δύναμη καθιερώθηκε με τη μορφή του χρήματος, κι εμείς τα φάγαμε όλα στις πουτάνες.
Έχει τεράστια σημασία για την ψυχή μας το να ζήσουμε αξιοπρεπή γηρατειά. Να πεθάνουμε με ήσυχη συνείδηση και να αναγεννηθούμε μέσα από τις στάχτες μας. Αν δεν κάνουμε δίκαιο απολογισμό, ο "δεύτερος θάνατος" μπορεί να μας επιστρέψει στην κόλαση της γνώριμης δουλοπρέπειας. Τι κρατάμε τελικά και τι απορρίπτουμε από την όλη ιστορία? ¨Αργήσαμε, αλλά πρέπει ως ελληνική ολότητα να κατακτήσουμε ίσως το κατά Jung "Individuation" ως ¨Έλληνες.
Ο ψυχολόγος θα έλεγε ότι πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε και να αποδεχτούμε πλήρως το τι μας έχει συμβεί.
Να δεχτούμε σε ποια σημεία δεν φταίγαμε εμείς που τα πράγματα πήγαν άσχημα.
Να κατανοήσουμε πώς αυτά επηρέασαν τη σημερινή μας κακή ψυχολογική κατάσταση και τις λανθασμένες επιλογές.
Να συγχωρέσουμε.
Να δεχτούμε όλα τα θετικά που μας έμαθαν οι εκάστοτε ανώτερες δυνάμεις, αφήνοντας πίσω τα απωθημένα.
Να παρατηρούμε τις κινήσεις μας με εποικοδομητική αυτοκριτική και με αυτογνωσία.
Να δρούμε κατόπιν λογικής.
Να απαλλαγούμε από ό,τι "φορεμένο" δεν χρειαζόμαστε πια και να επιλέξουμε ως ελεύθερα όντα το ποιοι πραγματικά θέλουμε να είμαστε ως Έλληνες.
Να αναλάβουμε τις ευθύνες μας.
Αν θέλουμε να διατηρήσουμε την υπόσταση μας ως απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων, θα πρέπει να φανούμε και αντάξιοι της, αλλιώς ας βάλουμε στον κώλο μας τον τίτλο. Άλλο Πλούταρχος, κι άλλο Πλούταρχος. Ας κρατήσουμε το γκιούλμπασι και τους μπακλαβάδες, είναι ωραιότατες συνταγές, αλλά τα "γυναίκα, μουστοκούλουρο" και "δεν θα μου πεις εσύ εμένα" δεν συνάπτουν με το πολυπόθητο ευρωπαϊκό ιδεώδες. Ας περάσουμε από κριτική και το εξ Ευρώπης πρότυπο. Να δούμε ατομικά, ποια θετικά υιοθετούμε από την όλη βιοτική εξέλιξη και ποια παραδοσιακά ιδανικά διατηρούμε. Α, και ο έχων δύο Μερσέντας να δίνει τη μία. Δεν νομίζω, ε? Οι πολλές διαφορετικές επιρροές και εμπειρίες δεν έβλαψαν ποτέ κανέναν, φτάνει να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά στο ταξίδι και το νου μας στους κινδύνους. Είμαστε ακόμη όμορφοι, πολύπλοκοι, ξύπνοι, πολυμήχανοι και κυρίως εδώ μετά από τόσες χιλιάδες χρόνια και τόσες μεταλλάξεις. Αυτό δεν έχει να κάνει με εθνικιστικά ιδεώδη. Το αναφέρω καθαρά ως γεγονός στην εξέλιξη των εθνών. Είμαστε μία πολύ παλιά ομάδα μέσα στην μεγάλη ομάδα της υφηλίου, όπως ο άνθρωπος είναι μέλος του ανθρώπινου είδους αλλά και του πλανήτη ολόκληρου. Οι τελευταίοι δεινόσαυροι. Και να εξαφανιστεί απόψε το είδος μας, ο πλανήτης θα παραμείνει, άσε που μπορεί να του κάναμε και καλό! Η λογική που διαθέτουμε ως άνθρωποι όμως μπορεί να μας βοηθήσει να επιβιώνουμε, χωρίς να πλήττουμε το σύνολο. Σίγουρα δεν το βλέπω ως "όταν εμείς λύναμε μαθηματικά, εσείς κόβατε βελανίδια". Αυτά μας φάγανε.
Σήμερα, είμαστε πλέον ο γέρος που όλη του η ζωή ήταν μια τεράστια σπουδαία περιπέτεια και τώρα στα γεράματα κοντεύει να μπει φυλακή με καρκίνο στον εγκέφαλο. Που και που άλλωστε αναζητά το κελί στο οποίο μεγάλωσε και νιώθει οικεία. Με ποιον να τα πρωτοβάλεις? Με τον Θεό, τους άρχοντες ή με τον εαυτό σου? Τα πόδια μας τρώμε. Η αυτοκτονία δεν είναι η λύση, τα παιδιά παρακολουθούν. Πρέπει να φερθούμε αξιοπρεπώς. Να εξηγήσουμε, να ξεχρεώσουμε, να αναλάβουμε τις ευθύνες μας, να παλέψουμε την αδικία. Να αφαιρέσουμε τον καρκίνο. Να αφήσουμε κάτι καλό πίσω, κάνοντας την αρχή με σωστή διαπαιδαγώγηση και μία καλή παιδεία. Το απόσταγμα από όλο αυτό το ταξίδι στους αιώνες. Και να πεθάνουμε με την ησυχία μας.
Και φτου και απ' την αρχή, μέχρι να μπούμε σε σταθερή τροχιά χρυσών αιώνων για πάντα ως ανθρωπότητα.
Δεν έχω να προτείνω τίποτε, πέραν του να σκεφτούμε όλοι πάρα πολύ σοβαρά.
*(Εδώ να επισημάνω ότι ασπάζομαι τις διδαχές της Ορθοδοξίας, μέσα από ένα ορθολογιστικό, ψυχολογικό και παράλληλα συμβολικό πρίσμα, πάντα με την προσμονή να κατανοήσει ο άνθρωπος, όσο πιο πολύ γίνεται, την τεράστια έννοια "Θεός", μέσω της επιστήμης! Εξοργίζομαι με τον τρόπο με τον οποίο πολλοί καταχράστηκαν την φοβερά σπουδαία έννοια της θρησκείας, μέσω δύναμης που απέκτησαν. Η θρησκεία είναι πνευματικής φύσεως τομέας, ο οποίος βλάπτεται και βλάπτει όταν συγχέεται με οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα. Μέσω Χριστιανισμού αφανίστηκε το αρχαιοελληνικό έργο και πνεύμα, πράγμα που ο σύγχρονος μέσος Έλληνας πιστός, θέλοντας να διατηρήσει και τις δύο ιδιότητες, αγνοεί ηθελημένα. Απ΄την άλλη σε κάποια μοναστήρια βλέπεις ένα άλλο ιδιαίτερο πνεύμα, βλ. φωτό.)
---------------------------------------------------------------------------------------------
Saturn Return και μωρά στη φωτιά.
Ακούω γνωστούς μου να λένε συνεχώς " οι γυναίκες μετά τα 30 είναι φρικαρισμένες", "όλο για γάμους και παιδιά λένε", "τις πιάνει υστερία να βρουν δωρητή σπέρματος/υποψήφιο γαμπρό" κλπ. Μετά από ένα χρόνο πάνε και τις παντρεύονται. Λοιπόν, με λένε Γεωργία Καλαφάτη και είμαι φρικαρισμένη γκόμενα. Κι εσύ είσαι μαλάκας και να πας στο διάολο, θα σου εξηγήσω όμως πρώτα γιατί.
Γεννήθηκες φίλε μου στην Ελλαδίτσα, ή Ελλαδάρα, όπως το πάρει κανείς. Δεν έχεις όμως καμία σχέση με το μπαμπά σου ή με τον παππού σου. Για εκείνους η λέξη "άνδρας" σήμαινε κάτι εντελώς διαφορετικό. Ο στυλοβάτης της οικογένειας, ο σκληρός, που φέρνει το ψωμί στο σπίτι. Ο εξωτερικών καθηκόντων. Η αρχή. Η μπέσα (μην πάει ο νους σου στον Αντωνάκη, άλλο θέμα έχουμε ανοίξει). Δεν σου λέω ότι αυτό είναι άντρας αντικειμενικά, σου λέω απλώς ότι εσύ δεν έχεις καμία σχέση με αυτό. Μεγάλωσες σαν κι εμένα σε μια εποχή που όμοια η Ελλάδα δεν είχε ξαναζήσει. Καυσαέριο, πρώτες διαφημίσεις, οι γονείς να τσακώνονται στα σαλόνια των 80's για το αιώνιο debate, ΠΑΣΟΚ ή ΝΔ. Σαφώς και δεν χρειάστηκε να πας στο σχολείο με τρύπια παπούτσια και όλα αυτά τα γραφικά. Ο γιόκας μας δίνει για το πανεπιστήμιο! Να του κάνουμε σουτζουκάκια! Να του στρώσουμε το κρεβατάκι, θα πάθουν τα ματάκια του από το διάβασμα! Μπορεί να μην μπήκες πανεπιστήμιο, αλλά να πήγες για πλοίαρχος, ποσώς με ενδιαφέρει. Είσαι τριανταπεντάρης βουτυρομπεμπές με στυλάκι με ντύνει η μαμά μου. Δεν ξέρεις τι σου γίνεται! Διαβάζεις τον Γαύρο και τον Κώδικα Νταβίντσι στην παραλία, ζηλεύεις τον Κωστόπουλο, φοράς ροζ πόλο με τεράστιο logo Ralf Lauren για να φαίνεται από την Πάρο στην Αντίπαρο, δεν ξέρεις να τηγανίσεις ούτε πατάτα αλλά νομίζεις ότι είσαι η συνέχεια του Πλάτωνα επί της γης. Επάνω σου έχει χτιστεί όλη η κατάντια του Νεοέλληνα και της χώρας, μαλάκα! Η μαμά σου σε λέει πασά της, και αν την παρακάλαγες λίγο μέχρι πίπα θα σου 'κανε. Βρήκες και μια δουλίτσα γραφείου, φόρεσες κοστούμι απ΄το Glou, πήρες αμαξάρα με δάνειο ή με τα λεφτά του μπαμπά σου και ψάχνεις μια ξανθιά να γκαστρώσεις για να διαιωνίσεις αυτό το ιερό σπέρμα που μέχρι τώρα αφήνεις να πηγαίνει χαμένο στους κάδους των 3Χ, γιατί μένεις ακόμα με τη μαμά σου και δεν δέχεται τις τσούλες σου στο σπίτι ή ανοίγει συνέχεια την πόρτα για να δει αν είσαι καλά. Είσαι μαλάκας και μου τη σπας, και τώρα με την οικονομική κρίση μου τη σπάς ακόμα περισσότερο γιατί το παίζεις ότι έχεις και πολιτική άποψη, αλλά αυτό είναι άλλο θέμα.
Για να μην με πεις όμως μονόπλευρη και κρυφολεσβία, θα σου πω και για την Ελληνίδα γκόμενα. Έστω η Μαιρούλα. Η μικρή Μαιρούλα γεννήθηκε μελαχρινή. Διάβαζε σούπερ Κατερίνα στα 13 και Κοσμοπόλιταν στα 15. Έπαιζε με Barbie, ενώ η μαμά της έπαιζε με ραμμένη κούκλα. Η μαμά της λοιπόν της έλεγε, όχι πλέον μόνο το κλασσικό "να χεις τα μάτια σου ανοιχτά να παντρευτείς ένα καλό παιδί με καλή δουλειά, να κάνετε παιδάκια, να μην είσαι μόνη σου στη ζωή". Τώρα υπήρχε και νέο απωθημένο "Να σπουδάσεις, να έχεις δουλειά στα χέρια σου, όχι σαν κι εμένα που ότι μου πει ο άλλος λέω ναι". Η Μαιρούλα έγινε Μάρα, έκανε μεταπτυχιακό, έπιασε δουλειά στα ναυτιλιακά, έκανε χρυσές ανταύγειες στο Ζάρμπαλη, οδηγάει mini cooper που της πήρε ο μπαμπάς, θέλει να πάει στο Costa Navarino, περπατάει σε πανήψιλα J.B.Bournazos αλλά θέλει ένα γκόμενο να της παίρνει πανύψηλα Jimmy Choo, βγαίνει με τις φίλες της στο Κολωνάκι και μιλάει για το που πήγαν όλοι οι άντρες. Η μάνα της και όλο της το σόι την πρήζουν. Και "πότε θα παντρευτείς?" και " Να δούμε ένα εγγόνι πριν πεθάνουμε". Οι μισές της φίλες έχουν παντρευτεί, κάποιες έχουν χωρίσει. Νιώθει ότι τα έχει όλα, καλό κορίτσι, με τη δουλειά της, το αμάξι της, τα ωραία της τα ρουχαλάκια, βλέπει εκπομπές μαγειρικής, καιρός είναι. Θέλει να παντρευτεί στη Σίφνο. Ο Αλχημιστής την επηρέασε πολύ, όπως και το The secret. Χτυπάει κάνα Ρέμο άμα έχει ντέρντια με το χέρι ψηλά και μισεί τους Τούρκους.
Κάπου εκεί στο χαμό, γνωρίζει τον παπαρίδη της προηγούμενης παραγράφου. Ο έρωτας τους ανθίζει κάτω από τα μεγάλα λόγια αυτής της φωτεινής καλλιτεχνικής διάνοιας, του Μιχάλη Χατζηγιάννη " Πιο πολύ από 'μένα σ'αγαπώ". Αυτός πρώτο σουκου την πάει στα Ζαγοροχώρια, κι αυτή αγοράζει εσώρουχα MED. Δυσκολεύεται να έρθει σε οργασμό γενικά, αλλά δεν την νοιάζει, γιατί μαζί του " κάνει έρωτα". Το κάνουν κάθε σουκου στα 3Χ, γιατί "δεν έχουν χώρο". Αυτή του σιδερώνει τα πουκάμισα και τον αποκαλεί πασά της, πράγμα που ο μαλάκας βρίσκει οικείο. Του λέει πως είναι ο πρώτος που την πήρε απ΄τον κώλο. Σε ένα χρόνο, η Μαιρούλα επιδεικνύει το μονόπετρο στο γραφείο και οι γκόμενες στη γραμματεία πέφτουν σε κατάθλιψη.
Ο μαλάκας θέλει να κάνει το γάμο στο χωριό του ή το δημαρχείο. Τελικά παντρεύονται στον Άγιο Κωνσταντίνο της Γλυφάδας ενώ μένουν στα Σούρμενα. Η νύφη φοράει Pronovias και ο γαμπρός φωσφορίζει στα λευκά, οι μανάδες ήλπιζες ότι θα κλαίνε από χαρά, αλλά όχι, μέσα στο άγχος διατηρούν το ύφος της Σιδηράς Κυρίας. Η κουμπάρα της νύφης, ανύπαντρη στα 43, συννενοημένα πιάνει την ανθοδέσμη. Το πάρτυ γίνεται σε αίθουσα εκδηλώσεων ξενοδοχείου στη Βουλιαγμένη, κάθε καλεσμένος έχει στο πιάτο του Kodac μίας χρήσης. Ο μπαμπάς του γαμπρού φέρνει κλαρίνα από το χωριό και η νύφη τσαντίζεται, quelle decadence!!!
Κάνουν καπάκια δύο κουτσούβελα, στο w.c. έχουν ριγμένα τυχαία κάτι Life and Style, αυτός ξενοπηδάει ότι του κάτσει κι αυτή ξαναγράφεται γυμναστήριο με την άσπονδη φίλη της. Παραπονιέται ότι πρέπει να είναι και μάνα και νοικοκυρά και να δουλεύει και να είναι ωραία γκόμενα, ενώ ο μαλάκας μετά τη δουλειά δεν κουνάει από τον καναπέ και παίζει playstation. Ντύνει την κόρη της σαν νεραιδοκυρία και το γιο της σαν αμερικανάκι. Βλέπει για δέκατη φορά το sex and the city και πάει σινεμά "με τα κορίτσια" για να δει Τζένιφερ Άνιστον, αφήνει τα παιδιά στη μαμά της.
Με πιάνω να φρικάρω με τα πιτσιρίκια στο δρόμο. Έχω πλέον φτάσει εγώ σε αυτή την ηλικία όπου κριτικάρω αρνητικά τη "νέα γενιά", αυτή που μέχρι πριν ελάχιστα χρόνια ήμουν. Λέω μέσα μου μερικές φορές "πω πω πω, τα κοριτσάκια έχουν ξεφύγει, όλες με σορτσάκια, βαμμένες από τα 13, τα αγόρια δεν έχουν τρόπους και δεν ξέρουν να μιλήσουν". Και μετά σκέφτομαι σε τι κόσμο μεγαλώνουν, τι βλέπουν γύρω τους, πόσες χιλιάδες μηνύματα επεξεργάζονται καθημερινώς και από πόσο νωρίς ο διάολος τους τραγουδάει στην κούνια. Τα παιδιά γεννιούνται με 1000 φορές πιο κοφτερό μυαλό από τους παππούδες τους, αλλά γαλουχούνται να το χρησιμοποιούν για τους πιο μαλακισμένους λόγους. Και ξέρουν τι πάει να πει κατάθλιψη από τα 5, δεν τους την έμαθε ο Cobain.
Σε 3 μήνες γίνομαι 30 και έχω φρικάρει, ευχαριστώ. Η αστρολογία το ονομάζει the saturn return. Ο Κρόνος επιστρέφει στο σημείο όπου ξεκίνησε η τροχιά του τη στιγμή που γεννήθηκες, ένα ταξίδι που διαρκεί 29,5 χρόνια. Και λέγεται " ο θεριστής". Μετά επανεμφανίζεται στο λεγόμενο midlife crisis, τέλειο?!!! Δεν θα βγάλω την ουρά μου απ' έξω, έχω φάει κι εγώ το ίδιο παραμύθι. Να σπουδάσω, να βρω ένα καλό παιδί με καλή θεσούλα, να πιάσω μια σταθερή δουλειά. Κι εγώ έπαιζα με Barbie και διάβαζα σούπερ Κατερίνα. Κι εμένα ο μπαμπάς μου πήρε αμάξι, μου έφτιαξε προίκα, με προόριζε για ψηλά γιατί "θέλει το καλό μου". Και σε κάθε συνάντηση μου μαζί τους τα ακούω " να παντρευτείς", "να κάνεις παιδιά"!!! Και μπαίνω στον πειρασμό που και που να το θέλω, όσο ανοιχτόμυαλη και εναντίον και αν τους το παίζω. Γιατί έτσι το έμαθα και όλοι το κάνουν, όπως η κλώσα του παραδείγματος? Το βιολογικό ρολόι? Για την ψευδαίσθηση της μονιμότητας? Για τα παιδιά? Γιατί πιστεύω πραγματικά στην ένωση δύο ανθρώπων μέσω της αγάπης?
Όπως και η εν λόγω κυρία, έτσι κι εγώ στο διεστραμμένο κεφάλι μου νομίζω ότι είμαι η Κλεοπάτρα που κατέβηκε στη γη. Περιττό εδώ να πω πως έχω πάρα πολύ μεγάλη ιδέα για τον εαυτό μου. Τόσο μεγάλη που όταν αναρωτιέμαι μόνη μου αν όντως την έχω ψωνίσει τελείως, αμέσως με διαψεύδω με τρανταχτά επιχειρήματα! Κοίτα, το έκανα και bold! Εδώ σκάει η αντιπέρα βερσιόν της εγωιστικής νοοτροπίας. Φτου σου γκομενάρα μου, λέω, είσαι ωραία, στυλάτη (-μα κάτι μου θυμίζει...), όχι,όχι σαν την κλασσική Ελληνίδα κλώσα, εσύ έχεις άποψη, προσωπικό στυλ, είσαι "καλλιτέχνις", και όχι καμιά μπουζουξού, ταλεντάρα είσαι! Με περιουσία, με το ωραίο σου το σπίτι, τους καλούς σου τους γονείς, δυναμική, διαβασμένη, πολιτικοποιημένη, με τη jazz σου, τις συλλογές σου, τα ταξίδια σου, έχεις διαβάσει κι έχεις ακούσει την Άρτα και τα Γιάννενα, μα παραμένεις προσιτή, όποιον γκόμενο θες, τον έχεις (θα μπορούσα να το συνεχίζω για πάρα πολλή ώρα, πως λένε μερικοί μαλάκες "εγώ είμαι καλός άνθρωπος!" βρε ουστ!). Τα σκέφτομαι μόνη μου ώρες ώρες στο λαπ τοπ, στο παλαιικό υπέροχο κρεβάτι μου με τον κυπαρρισί ριγέ τοίχο, που όπως μου είχε πει μια ψυχή θυμίζει "αρτ νουβό οίκο ανοχής", πίνω Glenmorangie και διαβάζω Manly P. Hall καθώς με θαυμάζω στον τεράστιο καθρέφτη με τα λαμπάκια καμαρινιού απέναντι, και είμαι το ίδιο θλιβερή με την κατίνα που δουλεύει σε κομμωτήριο της γειτονιάς στο Μπουρνάζι με το μαλλί τηγανίτα και περιμένει κ εκείνη το λεβεντονιό του παραμυθιού της, απλώς με πολύ καλύτερο γούστο. Ελπίζω αυτό να μετράει κάπου, γιατί ο σνομπισμός μου έχει επέλθει από τη φαιά ουσία που έχω καταναλώσει στα "σοβαρά πράγματα", τη γνώση, την τέχνη, τη φιλοσοφία κλπ. Ακόμη, δεν έχω φτάσει στο στάδιο της σοφίας όπου ο εγωισμός δεν έχει σημασία, αλλά υπολογίζω ότι θα είμαι εκεί περίπου στα 45. Και μες τη μαλακία που με βαράει έχω μουλαρώσει κιόλας. Γιατί το 90% των ανδρών στην Ελλάδα δεν γνωρίζει τον Coltrane. Πόσο μάλλον τον Cyro Baptista. Από την άλλη, οι κουλτουριάριδες και τύποι της τέχνης είναι αλλού για αλλού. Είναι ωραίοι, ενδιαφέροντες και άνεργοι, bad marriage material, πως να κάνεις παιδιά με τρεις κι εξήντα? Έτσι φίλε, κάνουμε όλοι τέχνη, σόρι κιόλας. Άσε που δεν είσαι και ο Escher ακριβώς, πρώτον γιατί έχεις σπάσει κάτι αυγά πάνω σε ένα χαρτί που μετά του κότσαρες από πάνω ένα πράσινο πουλί και δεύτερον γιατί είσαι τεμπέλης! Έχεις δει ρε μαλάκα δουλειά που είχαν επάνω τους οι πίνακες στη National Gallery of London ή μόνο χάπια έπινες 5 χρόνια?
Οι εποχές αλλάζουν και κάθε εποχή έχει τα στραβά της και τα καλά της. Τότε, φτώχεια, λατέρνα και φιλότιμο, τώρα εξέλιξη και ατομικισμός. Και ο γάμος υποτίθεται ότι είναι το ακριβώς αντίθετο, είναι η ένωση, σωστά? Γίνεται να ξεκολλάμε όμως που και που? Έστω να χτυπάμε καμιά πόρτα πριν μπούμε? Τσιμπούρια! Βλέπω φίλους καλούς που γεννήθηκαν στις πιο παλαβωμένες οικογένειες να δίνουν το παράδειγμα του λαμπρού νέου και άλλους ρεμπεσκέδες που ενώ τα έλαβαν όλα και με το παραπάνω, υποστήριξη οικονομική και ψυχολογική από "ιδανικούς" γονείς, δεν ανέλαβαν ποτέ οι ίδιοι τις ευθύνες των πράξεων τους. Ποιος συνδυασμός είναι αυτός που λειτουργεί για να κάνει κανείς ένα υγιές παιδί τελικά? Έτσι όπως είναι τα πράγματα στην Ελλάδα και τον κόσμο, ποιος τολμάει να σκεφτεί να κάνει οικογένεια? Κι όμως πολλοί θα το κάνουν. Γιατί η γυναίκα ξέρει πως ότι είναι να γίνει θα γίνει μέχρι κάποια ηλικία, μετά δεν θα μπορεί να τεκνοποιήσει. Και αυτό είναι μεγάλο παιχνίδι για τον ανθρώπινο εγωισμό. Ένα παιχνίδι που παίζει και το δικό μου μυαλό, συνεχώς. Άσε που δεν γίνεται να τα έχεις όλα, αν δεν έχεις παιδιά.
Αποφάσισα πως παύω να ψάχνω το γαμπρό/δωρητή σπέρματος αγαπητέ μαλάκα, όσο φρικαρισμένη κι αν είμαι, μπορείς να χαλαρώσεις. Όχι, δεν θα φάω φρίκη, ΘΑ ΤΗ ΦΑΩ τη φρίκη μου, θα την κάνω τραγούδια, θα την κλάψω, θα την καταπιώ. Θα φάω και τη φρίκη των γονιών μου και τη δική σου, για να μην αγχωθείς και σου πέσει ο φρέντο απ΄το χέρι. Βλέπω μπροστά στα μάτια μου το" άνθος" μου να σαπίζει (μην κλαις), ας πάει στο γεροδιάολο. Εδώ ο κόσμος καίγεται... Σοβαρά τώρα, από το να αραδιάζουμε κι άλλα κουτσούβελα γιατί να μην φροντίσουμε λίγο καλύτερα αυτά που είναι ήδη εδώ? Δεν νομίζετε ότι είμαστε ήδη πάρα πολλοί? Γιατί είναι τόσο σημαντικό να κάνουμε ΔΙΚΑ μας? (Αν και βέβαια, εάν κάποιος πρέπει να διαιωνίσει το είδος του, αυτή είμαι ΕΓΩ, όπως προανέφερα, βλ. Idiocracy). Δεν λέω, άμα κάτσει και είναι ευνοϊκές οι συνθήκες, μέσα, να το γεννήσω το μούλικο! Αλλά σταματάω να χτίζω τη ζωή μου πάνω στην επόμενη ζωή εάν πρώτα δεν έχω βοηθήσει να βελτιωθεί η υπάρχουσα. Ορκίζομαι να περάσω όσο πιο γαμάτα γίνεται στον πλανήτη Γη και να αφήσω πίσω μου ότι καλύτερο μπορώ.
Κι όπως θα παίρνω τις στροφές, εσύ αν θέλεις κοίταζε με, στα μάτια σου δυο μαχαιριές, κι εκεί απάνω στο χορό, αποτελείωσε με. Άι στο διάολο.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------
Edward Louis Bernays, δεν σε θέλω πια.
Σάββατο, 8 Οκτωβρίου 2011 στις 2:14 μ.μ. ·
Για λόγους που δεν είναι άξιοι αναφοράς, το 2000 βρέθηκα να σπουδάζω σε ένα ιδιωτικό κολέγιο. Ντρέπομαι να το λέω πλέον, αν και σίγουρα σαν σχολή παρείχε εξαιρετικές εγκαταστάσεις και αρκετούς αξιόλογους καθηγητές. Φαντάζομαι ότι ντρέπομαι κυρίως για το αντικείμενο το οποίο σπούδασα, ενώ σαφώς υποβόσκουν τα κόμπλεξ "όχι, δεν είμαι η κλασσική περίπτωση ανέμελης κόρης πλουσίου μπαμπά" και "αν με ενδιέφερε θα μπορούσα να είχα περάσει σε μία καλή δημόσια σχολή". Τέλος πάντων μουσική ήθελα να κάνω και πήγα στο χαζοκολέγιο για να παριστάνω ότι σπουδάζω κάτι.
Ανάμεσα από όλους τους αδιάφορους για μένα τομείς που μου επετράπη από την οικογένεια να επιλέξω, ξεχώρισα το "Επικοινωνίες και διαφήμιση". Αυτό γιατί σκέφτηκα παιδικά πως είμαι ανοιχτός και επικοινωνιακός άνθρωπος, ενώ η διαφήμιση έχει και την λεγόμενη πλευρά του "δημιουργικού" με γραφιστική, μουσική και την πανίσχυρη τεχνική του copy writing.
Στο πρώτο κιόλας μάθημα πληροφορούμαι πως το "Ethics in mass communications" είναι το πιο σοβαρό μάθημα που θα πάρω στο τέλος της χρονιάς. Αμέσως μετά, μας δίνονται τα πρώτα φανταστικά σενάρια για το τι είναι PR. Θυμάμαι χαρακτηριστικά δύο από αυτά.
Σενάριο πρώτο: Είστε μέλος του PR δυναμικού της Lufthansa. Ένα αεροπλάνο της πέφτει και σκοτώνονται σχεδόν όλοι οι επιβάτες. Ως υπεύθυνοι PR πρέπει να πληροφορήσετε με τον πιο συμφέροντα τρόπο τα μέσα μαζικής ενημέρωσης σχετικά με το τραγικό γεγονός, καθώς και το ότι η αεροπορική εταιρία δεν αναλαμβάνει την ευθύνη και δεν διατίθεται να πληρώσει ίχνος ευρώ στις οικογένειες των αποθανόντων.
"Δύσκολο σενάριο", σκέφτηκα. "Αλλά για να μην αναλαμβάνει την ευθύνη η Lufthansa θα να υπάρχουν βάσιμοι λόγοι. Οπότε η δουλειά μου είναι αυτή του θλιβερού αγγελιοφόρου. Η συμπόνια και η πλήρης αποσαφήνιση της κατάστασης θα βοηθούσαν τις οικογένειες να καταλάβουν ίσως γιατί δεν θα ήταν δίκαιο να επιβαρυνθεί η εταιρία. Μα αυτό μοιάζει με δικηγορία!"
Το άλλο σενάριο ήταν " εκπροσωπείς την Gap, η οποία κατηγορείται για ανηθικότητα, σχετικά με την εργοδοσία της σε ανήλικα παιδιά στην Κίνα έναντι εξευτελιστικού μισθού". Πρώτα σκέφτηκα πως η οικονομία στην Κίνα μάλλον θα διαφέρει τραγικά πολύ με την οικονομία στην Αμερική. Η συνέχεια των σκέψεων μου όμως που άρχισαν να δικαιολογούν το γεγονός πως παιδάκια δουλεύουν 14 ώρες τη μέρα με έβαλε σε άλλες, εντελώς διαφορετικές σκέψεις.
Τα μαθήματα της διαφήμισης ήταν ιδιαιτέρως απολαυστικά προτού φτάσουμε στην έννοια "branding". Εδώ η συζήτηση θα μπορούσε να είναι ατελείωτη, θα τονίσω απλά πως ενώ καταλάβαινα όντως την ανάγκη κατηγοριοποίησης του αγοραστικού κοινού, τα λεγόμενα target groups, δεν μπορούσα να παραβλέψω τους κινδύνους πίσω από αυτό, από πλευράς προσωπικών δεδομένων, labelling της έννοιας "προσωπικότητα",και κυρίως υπερβολής στην ικανοποίηση των θέλω της μάζας, ακόμη και αυτών που υποβιβάζουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, με αποτέλεσμα τη δημιουργία λάθος προτύπων. Και δυστυχώς παρακινώντας τις δεδομένες ομάδες αγοραστικού κοινού να ταυτίζουν τον εαυτό τους με προϊόντα.
Όλοι μας δενόμαστε με αντικείμενα. Όλοι μας θέλουμε καμιά φορά να δείξουμε μέσω εμφάνισης και αγοραστικών επιλογών κάτι βαθύτερο που δεν αγοράζεται. Και αυτό πληρώνουμε. Όπως πληρώνουμε και την ποιότητα. Δεν βρίσκω τίποτε κακό σε αυτό. Τα κακά αρχίζουν όταν βλέπω την κατάντια του λεβεντοέλληνα (αν μιλήσουμε για την εγχώρια διαφήμιση) να ωραιοποιείται, για να πετάξει ο αγοραστής από πάνω του τη φορεσιά του Ευρωπαίου ή του νέου ανερχόμενου, και να ταυτιστεί με το προϊόν προς πώληση. Τα κακά συνεχίζονται με υποτιμητικά ή απλώς κεκαλυμμένα σεξουαλικά υπονοούμενα μέρα μεσημέρι. Θα ήθελα το παιδί μου να παίρνει παγωτό επειδή έχει τέλεια γεύση, χρώμα και δωράκια-έκπληξη! Όχι επειδή ο συγκεκριμένος πύραυλος έχει ταυτιστεί στο μυαλό του με πεολειχία!
Ο συνδυασμός βέβαια του marketing με τη διαφήμιση μου φέρνει πάντα στο μυαλό τον πολυαγαπημένο Bill Hicks. "Suck Satan's greasy cooooooock!!!!" Απληστία, το μέγα πρόβλημα του κόσμου. Δεκατριάχρονα κοριτσάκια με photoshop, ντυμένα σαν ιερόδουλες. Νέοι που από την έλλειψη λεξιλογίου χτυπιούνται ολόκληροι για να αρθρώσουν πρόταση. Αναγκαίος ο μηδενισμός στην εφηβεία, αλλά όχι προς χρηματικό όφελος μεγαλοεταιριών. Με τo internet δε, το μήνυμα γίνεται αποδεκτό τόσο σύντομα, όσο το ιντερνετικό κοινό το ίδιο το αλλάζει.
Τη σπούδασα τη ριμάδα τη διαφήμιση και μίσησα κάθε λεπτό της, με εξαίρεση λίγα δημιουργικά μαθήματα. Αλλά ήξερα πως δεν θα αντέξω να φέρω εις πέρας μία τέτοια αναλογία μίσους/δημιουργικότητας στην πραγματική ζωή. Ευτυχώς μπήκα σε μπάντα και ποτέ δεν έφυγα για το περιβόητο μεταπτυχιακό στην Αγγλία. Έμεινα εδώ, έπιασα δουλειά γραφείου και σιγά σιγά μεταπήδησα επαγγελματικά στη μουσική. Το internet με βοήθησε ιδιαιτέρως στο να αυτοδιαφημιστώ... :)
Στην αρχή είχα πολλές δεύτερες σκέψεις όσον αφορά το blog μου, γιατί κατά καιρούς προμοτάρω ρούχα. Όμως ποτέ δεν έχω ανεβάσει κάτι το οποίο δεν προτείνω πραγματικά, ότι ανεβάζω το φοράω και το χαίρομαι! Επίσης το χειμώνα δούλεψα σε διαφημιστική καμπάνια μάρκας αθλητικών ως παρουσιάστρια. Το έκανα για τα λεφτά. Δεν έπρεπε να πω ούτε ψέμματα για τα παπούτσια, ούτε να συμμετέχω σε κάτι που έβρισκα ανήθικο. Πήγα, μίλαγα ασταμάτητα στο μικρόφωνο για πάρα πολλές ώρες συνεχόμενα για δύο εβδομάδες, παρουσιάζοντας ένα παιχνίδι.Και περάσαμε και ωραία. Τώρα αν αυτή η πλευρά μου προωθεί τον υπερκαταναλωτισμό γενικότερα, ναι μάλλον τον προωθεί. Γι αυτό και θέλω να βελτιωθώ στο τι προβάλλω. Και φυσικά στο τελικά τι καταναλώνω. Δεν πιστεύω πως η ορθή οδός είναι η μη κατανάλωση. Σαφώς και δεν χρειάζεται η άσκοπη, υπερβολική κατανάλωση. Ή η ασύμφορη κατανάλωση. Λογικά ο άνθρωπος να πρέπει να καταναλώνει ό,τι του κάνει καλό (μέσω ποιότητας,χρηστικότητας, ψυχολογίας, αισθήσεων) έχοντας κατά νου εξίσου και τις συνέπειες. Στην τσέπη του, την οικονομία, τον κοινωνικό περίγυρο, το περιβάλλον. Η λογική εξισορροπεί τις ενστικτώδεις ανάγκες άμεσης ικανοποίησης, όχι οι τύψεις.
Τα λέω όλα αυτά γιατί σκέφτομαι τον αδερφό μου. Είναι διαδικτυακός αναλυτής δεδομένων με ηθική. Σαν να λέμε παρθένα πορνοστάρ. Όχι, πολύ χοντρό, το παίρνω πίσω! Κι όμως, έχει βρει τον τρόπο να δουλεύει με απίστευτη όρεξη και δημιουργικότητα επάνω στο αντικείμενο του, χωρίς να χρειάζεται να πουλάει την ψυχή του στο παχυλό συλλογικό εγώ της ναρκισσιστικής μας κοινωνίας. Αυτή τη στιγμή αναλύει την οικονομική κατάσταση της Ελλάδας βάσει του τι αναρτάται στο ίντερνετ. Αναλύει την ψυχολογία των κειμένων και τη χρήση των λέξεων που χρησιμοποιούνται, όχι μόνον για να προβλέψει το προς τα που οδεύει η παρούσα κατάσταση αλλά και για να ανακαλύψει τα κατάλληλα μηνύματα για να εξομαλυνθεί η κατάσταση. Κι επειδή δουλεύει ανεξάρτητα, δίνοντας διαλέξεις σε διάφορες χώρες, δεν χρειάζεται να δώσει τα αποτελέσματα του σε λάθος χέρια ώστε να παραπλανηθεί η κοινή γνώμη.
Το συμπέρασμα είναι πως ο καθένας μας θα κάνει ότι είναι να κάνει για να ζήσει, να δεθεί, να δημιουργήσει,να ενωθεί. Απλώς κάθε δράση έχει και αντίδραση. Και όσο πιο μακρυά φτάνει η σκέψη μας στο που μπορεί να πάει αυτή η αλυσίδα αντιδράσεων, τόσο το μέλλον θα γίνεται λιγότερο γκρίζο. Ο άνθρωπος επηρεάζεται από το περιβάλλον του. Μερικοί εφιάλτες στον ύπνο μας μάλλον είναι συλλογικός φόβος απέναντι στα όντα και τα στοιχεία της φύσης που το είδος μας αντιμετώπιζε χιλιάδες χρόνια πριν... Η λογική είναι το πιο ακριβό μας αγαθό, από τα λίγα πραγματικά μας ιδιόκτητα. Μα όσο η λογική μας χρησιμοποιείται μόνον για να εξαγοράζουμε ότι μπορούμε από τη ζωή, η υπερβολή μας αυτή εξαγοράζει την ίδια μας τη λογική.
Το ένα πέμπτο των χρημάτων που πήρα από την καμπάνια που προανέφερα, το χάλασα σε ένα φόρεμα στο Λονδίνο. Την ώρα που βρισκόμουν στο ταμείο σκέφτηκα για λίγο " 2 μέρες από το πρωί μέχρι το βράδυ ασταμάτητο μπλα μπλα μες τον ήλιο και 4 ώρες οδήγηση πτώμα, άξιζε?" Δεν ξέρω, μάλλον όχι. Αλλά όλη μαζί η βραδιά, εγώ με το φόρεμα και την καλύτερη παρέα να τρέχουμε λαχανιασμένοι και αργοπορημένοι στο Les Trois Garcons και να ενοχλώ συνεχώς τον μετρ τηλεφωνικώς για οδηγίες, τα υπερβολικά χλιδάτα κιτς δαχτυλίδια του κυρίου απέναντι, το γλυκό γαλλικό κρασί και το σορμπέ λεβάντας στο τέλος,γαμώτο δεν έχω καμία τύψη τώρα που τα σκέφτομαι κι έχω αφραγκίες. Ίσα ίσα. Και κυρίως δεν έχω καμία τύψη για την έξτρα βαλίτσα που φέραμε πίσω γεμάτη παλαιά, μυρωδάτα, εξαιρετικά βιβλία. Οι φίλοι μου όλοι μετά τον ευτελισμό του mp3 επιστρέφουν στα παλιά καλά βινύλια. Δεν προτείνω να επιστρέψουμε όλοι στις αντίκες και τις παλιατζούρες, μόνον εγώ, για να τις μαζέψω όλες! Και σίγουρα θα τιμήσω τους "πατέρες" Bernays και Gustave Le Bon κάποτε με μία ιδιαίτερα συλλεκτική έκδοση τους στα ράφια μου.
"The money that we possess is the instrument of our freedom, what we purchase with it is that of our servitude."
Προχθές πολύ αργά το βράδυ προσπάθησα να σβήσω τη λιγούρα και ταυτόχρονα τη δίψα μου τρώγοντας ένα ροδάκινο. Το χάζεψα από αρκετά κοντά και συνειδητοποίησα ότι θα δάγκωνα ένα φρεσκοδιατηριμένο σώμα που σύντομα θα έπεφτε σε αποσύνθεση. Εάν εξαιρέσεις τα αρώματα και την υγρασία, η αίσθηση την ώρα που το δάγκωσα μου έφερε στο μυαλό νεανικό δέρμα. Δεν ξέρω εάν το άρωμα εξυπηρετεί σε τίποτα το ίδιο το ροδάκινο, αλλά σίγουρα είναι εκεί για να με κάνει να το φάω.( Η διαφήμιση στη φύση! ) Το δάγκωσα και είχε άλλη γεύση, ήταν ζωντανό και με χόρτασε. Κράτησα το κουκούτσι για να το μεταφυτέψω.
(Η διαφήμιση κέρδισε το σκοπό της....)
Πολλοί φοβερά συμπαθείς άνθρωποι που γνωρίζω δουλεύουν σε μεγάλες διαφημιστικές και εταιρίες δημοσίων σχέσεων. Κάνουν focus στη δημιουργική πλευρά και μέσα στο μικρόκοσμο τους νομίζουν ότι κάνουν ακόμη και τέχνη. Και ίσως να κάνουν κατά μία έννοια. Αλλά ακόμη και στη μουσική, το design, τις ταινίες ή τη φωτογραφία για μένα το πιο σημαντικό κριτήριο μετά την "ομορφιά" την ίδια, εξακολουθεί να είναι η πρόθεση του καλλιτέχνη.
Σαν φίλη σας το λέω αγαπητοί διαφημιστές και pr agents. Δεν θέλω να σας πω τι να κάνετε, σας μιλάω με κάθε καλή πρόθεση. Φύγετε τώρα που μπορείτε, ή αλλάξτε τον κλάδο μέσα από την προσωπική σας δουλειά. Αν όχι, καλύτερα για εσάς τους ίδιους να μην κάνετε παιδιά. Γιατί η κόρη σας στα 12 θα ξέρει να κάνει το τέλειο σουσέλ. Και δεν θα συμβαίνει επειδή δεν είστε στοργικοί γονείς. Ούτε επειδή δεν την πήγατε σε καλό σχολείο. Θα συμβαίνει γιατί προωθείτε το Cosmopolitan και την Paris Hilton στις μικρές ηλικίες. Γιατί οι διαφημίσεις εσωρούχων θυμίζουν τις 120 μέρες στα Σόδομα και φιγουράρουν απέναντι από το φροντιστήριο. Γιατί ανήκει στο target group που εσείς καθορίσατε και ακόμη και αν είναι ξεχωριστά ευφυής, πάντα θα θέλει να συμβαδίζει με το πνεύμα της εποχής, άρα το πνεύμα της αγοράς. Όσο κάνετε "τέχνη", μάλλον θα μαθαίνει και εκείνη την τεχνική καλύτερα, και κάποιος αντίστοιχος νεαρός θα την καταγράφει στις τουαλέτες του σχολείου με το νέο του smartphone. Και δεν θα φταίνε τα παιδιά, τουλάχιστον αυτά δεν θα υποκρίνονται ότι κάνουν τέχνη. Τσόντα θα γυρίζουν, και σε μία καθημερινότητα λουσμένη από τσόντα παντός είδους, τουλάχιστον δεν θα υποκρίνονται πως είναι ανώτεροι. Αυτό θα το κάνουν μερικά χρόνια αργότερα, όταν περάσουν στο επόμενο target group.
Όσοι καταφέρνετε να έχετε δουλειά στο χώρο χωρίς να έχετε γίνει η μετρέσα του διαβόλου, συγχαρητήρια, θα ήθελα να σας γνωρίσω, το εννοώ. Τέτοιοι άνθρωποι θα αλλάξουν τον τωρινό κόσμο προς το καλύτερο. Και να σας προτείνω να προωθήσετε στον κλάδο σας εκείνο το σοβαρό μάθημα του δεύτερου εξαμήνου "Ethics in mass communications". Εσωτερικές, δημιουργικές καμπάνιες υπέρ της υπεύθυνης διαφήμισης έχω δει να γίνονται και το επικροτώ. Το πραγματικό ταλέντο δεν έχει ανάγκη από φτηνά τρικς.
